De last van Obama …

21 januari 2009 door NRC Handelsblad

De hoop op een nieuw tijdperk is springlevend. In zijn eerste presidentiële toespraak tot het Amerikaanse volk heeft Barack Obama zich gisteren gemanifesteerd als een soevereine staatsman in de dop. Obama wreef geen zout in de wonden van het verleden. Hij wekte ook geen overspannen verwachtingen voor de toekomst. En tegelijkertijd etaleerde hij een historisch bewustzijn dat onontbeerlijk is voor de fundamentele politieke verandering die hij zijn eigen land en de wereld voorspiegelt.

Deze change is een collectief appèl. In de woorden van Obama gisteren: Amerika is nog steeds „groter dan de som van onze individuele ambities”.

Maar toch is het niet één zin, maar één gebaar waarmee de eerste dag van de nieuwe president wellicht het pregnantst kan worden samengevat. Namelijk met die ene reikende hand die Michelle Robinson vlak voor de eed terloops op de schouder van haar echtgenoot legde. Het gebaar maakte zichtbaar dat het presidentiële paar zich bewust is van de last die hij komende jaren moet dragen.

President Obama vertaalde dat later in eloquente en ook wijze woorden. „We zitten in het heetst van een crisis”, zei hij. We komen er niet mee om alleen „onverantwoordelijke” individuen daarvoor de schuld te geven. Er is op bredere schaal gefaald. Bovendien zijn er geen pasklare recepten: niet voor de oorlogen die sinds ‘9/11’ blijven woeden, noch voor de economische depressie die de hele wereld nu dreigt mee te slepen.

„Schud het stof af” en begin opnieuw, zei Obama die zich in zijn eerste zin al „nederig” toonde. En dat was geen retorische truc of protocollaire frase. Die deemoed is gemeend.

Obama is sinds gisteren immers de curator van een boedel die materieel én moreel insolvent is. Hele volksstammen in Amerika en daarbuiten zien in hem niettemin een verlosser. En met verlossers kan het, zoals bekend, slecht aflopen.

Obama zal dan ook meteen alle maatschappelijke krachten moeten mobiliseren. Het adagium van zijn verre voorganger Kennedy – ‘vraag niet wat jouw land voor jou kan doen, vraag wat jij kunt doen voor jouw land’ – gaat nog steeds op. Meer nog dan in de tijd van Kennedy (1961-1963). Zijn binnenlandse beleid kon voortborduren op de New Deal van Roosevelt, zijn buitenlandse politiek op de containment van Truman. Nu is dat anders. Alle „oude dogma’s zijn versleten”, zei Obama hard maar correct. En zijn nieuwe ideeën verkeren nog in statu nascendi.

Toch is succes denkbaar. Het soortelijk gewicht van de staf en de regering waarmee hij zich heeft omringd, wekt de indruk dat president Obama zoveel zelfvertrouwen heeft dat hij niet bang is voor intellectuele en politieke concurrentie in zijn omgeving. Ook de Republikeinse oppositie kan zich niet zomaar aan zijn oproep tot mobilisatie onttrekken.

Zich richtend tot de islamitische wereld zei Obama dat het volk zijn leiders beoordeelt „op wat ze bouwen, niet op wat ze vernietigen”. Dat geldt ook voor hemzelf.

Lees hier meer over de inauguratie van president Obama