Het hart van de NAVO

maandag 11 februari 2008 door NRC Handelsblad

De toekomst van de NAVO ligt volgens de Amerikaanse regering in Afghanistan. Tijdens de jaarlijkse Veiligheidsconferentie in München heeft minister Gates van Defensie de noodklok geluid. Er moet volgens Gates een einde komen aan de dubbelhartigheid van de NAVO, waarbij eersterangs lidstaten militair de kastanjes uit het vuur moeten slepen terwijl tweederangs lidstaten slechts toekijken.

Anders dan vorige maand nam Gates de partners nu niet op de korrel wegens hun onvermogen om een guerrillaoorlog te voeren. De minister nam Europa in bredere zin de maat. In de VS heeft 9/11 ieders ogen geopend, aldus Gates. Maar „op dit continent kunnen veel mensen maar niet doorzien” waar het om gaat. Als Afghanistan valt, vallen de dominostenen om tot in Pakistan en verder. Als de NAVO in Afghanistan over het terrorisme zegeviert, ligt volgens Gates de overwinning van de democratie in het verschiet. De opmerkingen van de Amerikaanse minister zijn in München geïnterpreteerd als een poging de Bondsrepubliek onder druk te zetten. Economisch is Duitsland de een na grootste partner in de NAVO, maar het draagt militair geen navenante verantwoordelijkheden.  Daarmee is het diepere probleem van de NAVO nog niet ondervangen.

Sinds 9/11 is de NAVO inderdaad in oorlog met terrorisme. Daarmee is echter niet alles gezegd. Hét terrorisme bestaat namelijk niet. Ook terreurgroepen als Volkswil in het negentiende-eeuwse Rusland of de Rote Armee Fraktion in Duitsland hielden er geen keurige boekhouding op na, maar het hedendaagse terrorisme is pas echt een fluïde strijdmethode die zich niet weg laat bombarderen.

Het is zelfs de vraag of het analytisch gezien verstandig is om de Talibaan in Afghanistan van a tot z onder te brengen bij het internationale terrorisme. De Talibaan zijn ten dele ook een regionale guerrillabeweging die zich door Al Qaeda vooral laat inspireren. Het ’Al-Qaedaïsme’ als ideologie, waarover Gates in München sprak, heeft al evenmin een hoofdkwartier en laat zich niet vergelijken met het communisme dat in het Kremlin werd uitgedragen.

Dit onderscheid verklaart ten dele waarom de ‘war on terror’ sinds 2001 niet veel successen heeft geboekt. De eerlijkheid gebiedt immers om vast te stellen dat de militaire wederopbouwmissie in Afghanistan nog steeds niet aan de verwachtingen heeft voldaan. Integendeel.

Al die kanttekeningen laten onverlet dat een eventuele terugkeer van de Talibaan in Kabul een bedreiging voor de NAVO is. Dat alleen al is genoeg motief om de NAVO niet op te geven als militair instrument in de asymmetrische strijd met terroristische bewegingen. Maar de toekomst van de NAVO hangt uiteindelijk niet primair af van de vraag of ze in militaire zin een solidaire alliantie is. De NAVO houdt alleen reden van bestaan als ze op hoofdlijnen één politieke analyse en opdracht weet te formuleren waar consensus over bestaat. Daar is weinig tijd voor. Om precies te zijn de tien weken tot de topconferentie van de NAVO in april in Boekarest.